Overweging zondag 7 september 2025

Lezing uit het boek Wijsheid (Wijsh. 9, 13-18b) en het evangelie volgens Lucas (Lc. 14, 25-33).

Vele mensen zijn Jezus gevolgd. Drommen mensen lopen met hem mee. Zij voelen zich door hem aangesproken. Maar Jezus wil hun duidelijk maken dat ze goed moeten weten waar ze aan beginnen als zij zijn leerling willen zijn. Het is niet voldoende om hem maar een beetje achterna te lopen. Je moet als het ware een mes zetten in je relaties. Dat gaat tot aan het haten van je vader, moeder, man, vrouw, kinderen, broers, zussen en tenslotte ook jezelf! Hoe is het in Godsnaam mogelijk dat Jezus, juist Jezus deze woorden uitspreekt? Staat dit niet haaks op zijn boodschap: bemin je naaste als jezelf?

Nu moeten we wel een kanttekening plaatsen bij het woord ‘haten’. Bij ‘haten’ gaat niet om niet liefhebben, maar om een keuze te maken. Voor Jezus kiezen betekent dat je God boven al het andere stelt. Kiezen voor Jezus kan gevolgen hebben voor je relaties, je familie of vriendenkring. Je kunt je er zo in opgaan dat er geen ruimte meer is voor God. Je kunt je zo in beslag laten nemen door jezelf, je eigen leven, je eigen besognes, je eigen zorgen, dat er geen ruimte is voor jouw relatie met God. Het gaat dus niet om zelfdestructie, maar om een manier van jezelf worden in relatie met God. Haten van jezelf, je eigen leven, betekent afstand nemen van je opgeblazen ego, je eigen ikkigheid waarmee jij jezelf centraal stelt en de wereld naar jouw hand zet.

Leven in relatie met God heeft te maken met je verlangen. In het hart van ieder mens er een verlangen ingeschapen dat gericht is op God. Vanuit dit verlangen kun je God liefhebben met heel je hart, en de naaste als jezelf. Jezus roept op te leven vanuit dit verlangen en je niet vast te klampen aan allerlei menselijke zekerheden: aan wat je hebt en wat je bezit. Zoek niet de geborgenheid bij je familie en je vriendenkring, maar durf te verlangen! Durf te vertrouwen op God die met jou wil zijn. Dan krijg je al het andere cadeau!  In de woorden van Augustinus: bemin en doe wat je wilt! Dus de eerste voorwaarde om leerling te kunnen zijn van Jezus is te leven vanuit je verlangen.

Dan komen we bij de tweede voorwaarde: dat je eigen kruis draagt. We weten heel goed, wat het kruis van Jezus voor gevolgen heeft gehad: zijn dood. Het gaat er niet om dat we het kruis van Jezus dragen. Jezus roept ons op ons eigen kruis op te nemen. Je eigen kruis dragen is je bezinnen op je eigen leven, maar ook op je relaties en op de wereld waarin wij leven. Bezint eer je begint. Overschat jezelf niet, maar wees wijs en erken je eigen beperktheid. Ga niet zomaar een toren bouwen, zonder dat je er eerst voor gaat zitten om te zien of je wel genoeg geld hebt om de toren te bouwen. Als je oorlog wilt voeren, onderzoek eerst of je leger wel sterk genoeg is om de vijand te verslaan. Zo niet dan kan hij zijn succes beter aan de onderhandelingstafel proberen te halen. Deze voorbeelden laten zien dat het belangrijk is je te bezinnen alvorens te beginnen.

Dit laatste voorbeeld brengt ons dichter bij onze wereld waarin verschillende oorlogen worden gevoerd. Er is nauwelijks uitzicht op duurzame vrede. Dagelijks komen de beelden van het geweld van de oorlogen in Oekraïne en in Gaza ons voorbij. De haarden van geweld en de vele moordpartijen laten mij en u niet onberoerd. Is er nog hoop voor een menswaardig bestaan voor alle mensen in deze wereld?

Door deze oorlogen is onze aandacht voor het klimaat uit het zicht geraakt. De gevolgen van de klimaatverandering zien wij overal om ons heen: overstromingen die overal doorbreken, de bosbranden die woeden. Het ontbreken van voedsel en zuiver water vragen een antwoord van de politiek. Is er nog hoop voor de aarde, voor de dieren en de vele planten. Het lijkt alleen maar bergafwaarts te gaan. Deze negatieve spiraal moet paus Franciscus er hebben toe aangezet om dit jaar uit te roepen tot het jaar van de hoop.

Ook over Luther wordt verteld dat hij gezegd zou hebben: ‘Als ik weet dat morgen de wereld zou vergaan, dan zou ik vandaag een appelboompje planten.’

Vaclav Havel, schrijver en voormalig president van Tsjecho-Slowakije beschrijft de hoop als een kracht die een heel volk in beweging kan zetten:

‘Hoop is een kwaliteit van de ziel en hangt niet af van wat er in de wereld gebeurt. Hoop is niet voorspellen of vooruitzien. Het is een gerichtheid van de geest, een gerichtheid van het hart, verankerd voorbij de horizon. Hoop in deze diepe en krachtige betekenis is niet hetzelfde als vreugde omdat alles goed gaat, of bereidheid je in te zetten voor wat succes heeft. Hoop is ergens voor werken omdat het goed is, niet omdat het kans van slagen heeft. Hoop is niet hetzelfde als optimisme; evenmin de overtuiging dat iets goed zal aflopen. Het is de zekerheid dat iets zinvol is onafhankelijk van de afloop, onafhankelijk van het resultaat.’

Er zijn meer inspirerende stemmen die blijven wedden op de hoop die vanuit de toekomst naar ons toekomt. Charles Péguy schreef een gedicht over een klein meisje dat het vertrouwen in de toekomst niet opgeeft. Hoop is als een klein meisje dat het geloof en de liefde bij de hand neemt en vooruit trekt naar de toekomst. Dat zij het niet opgeeft, daar is God verbaasd over. Het stemt hem welgezind.

‘Het kleine meisje, Hoop…
dat tussen haar twee grote zussen in het niet zinkt: Geloof, en Liefde…
Iedereen is altijd maar gefixeerd op die twee anderen..
Geloof en Liefde… die zijn als vrouwen, volwassen vrouwen,
Hoop is vergeleken met hen een meisje van niks, een ukkepuk.
Ze gaat nog naar school, niemand let op haar…
Ze is op stap, tussen haar twee grote zussen in,
verdwijnend in hun ruisende rokken.
De ene aan de linkerzijde, de andere aan de rechterzijde en zij er tussenin.
Dat kleine meisje, Hoop; in het midden.
En midden tussen haar twee grote zussen lijkt het, of zij zich voorttrekken laat…
Maar wie dat zo ziet, is blind,
en ziet niet dat in werkelijkheid, zij het is die de anderen vooruit helpt.
Zij, het kleine meisje, Hoop
– je ziet het zwak zijn, bang zijn, beven.
Je denkt soms: wat is het klein, dat vlammetje,
maar niemand krijgt het uit … Nooit zal het doven.
Altijd weer laat het zien, wat er niet is, maar komen kan.
Zien, soms, even.

Wat me verwondert, zegt God, is de hoop.
Daar ben ik van ondersteboven.
De mensenkinderen, ze zien toch
wat er in de wereld allemaal omgaat
en ze geloven dat het morgen omslaat.
Ze zien hoe het in de wereld toegaat
en toch geloven ze dat het morgen beter gaat.

Dat is toch ongelooflijk.
Soms, zegt God, soms kan ik mijn eigen ogen niet geloven,

Ja, het geloof, zegt God,

waar ik het meest van hou, is de hoop.
Geloof, dat verwondert me niet.
Liefde, daarvan versta ik de bron.
Maar de hoop, dat is bijna niet te geloven.
Ikzelf zegt God, ik ben ervan ondersteboven.’

Charles Péguy

Kitty Bouwman